3 . تحصيلات و اساتيد آقا على مدرس آقا على در اوان كودكى يعنى در سه سالگى ( 1237 ) به همراه پدر عالم خود به تهران مهاجرت كرد . مقدمات علوم را از جمله ادبيات عرب ، منطق ، شرح تجريد قوشچى و معالم الاصول را در حوزه تهران فرا گرفت و سپس توفيق تشرف به محضر منقول و معقول پدرش را يافت : در منقول شرح لمعه و قوانين و در معقول شوارق الالهام فياض لاهيجى ، شرح اشارات خواجه نصير الدين طوسى و مبدء و معاد ملاصدرا « 1 » . اين استفاده تا پايان عمر پدرش - 1257 - كه آقا على 23 ساله بود ، ادامه يافت . وى پس از مرگ پدر براى تحصيل و تكميل منقول به عتبات عاليات مشرف شد « 2 » . از چند و چون اين سفر علمى اطلاعى در دست نيست ، اما ظاهرا طولانى نبوده است . سپس سه سال در حوزهء اصفهان در محضر اساتيد آن حوزه به تكميل معقول پرداخت « 3 » . آقا على در محضر ميرزا حسن نورى اسفار ملاصدرا ، شفاى ابن سينا و مفاتيح الغيب ملاصدرا را تلمذ كرده است « 4 » . آقا على در حوزهء اصفهان علاوه بر ميرزا حسن ، از محضر سيد رضى لاريجانى ( متوفى 1270 ) ، ملا محمد جعفر لاهيجى لنگرودى ، حاج محمد ابراهيم نقشه فروش نيز استفاده كرد « 5 » . آقا على سپس براى استفاده از محضر ملا آقا قزوينى ( متوفى 1282 ) به قزوين رفت . وى ملا آقا را بحرى موّاج و بىكران تعبير مىكند « 6 » ، اما به طول اين تحصيل در قزوين اشاره نكرده است . « معروف است كه آقا على مدرس كرارا فرموده‌اند : من در بين اساتيد بزرگ كمتر كسى را سراغ ندارم كه تسلط كامل به مبانى آخوند داشته باشد ، ايشان ملا آقا را در اين جهت بر ديگران ترجيح مىدادند » . « 7 » در آثار آقا على از ملا آقا به صراحت مطلبى نقل نشده است ، اما به احتمال قوى مواردى را كه آقا على به استاد ( بدون ذكر نام ) استناد كرده بويژه در تعليقات اسفار ، مراد ملا آقا قزوينى است . وى سپس به اصفهان مراجعت كرد و در

--> ( 1 و 2 و 3 ) . رساله سرگذشت ، جلد سوم مجموعه مصنفات حكيم مؤسس . ( 4 ) . كنت دوگوبينو ، مذاهب و فلسفه در آسياى مركزى ، فصل چهارم . ( 5 ) . رسالهء تاريخ حكماء ، جلد سوم مجموعه مصنفات حكيم مؤسس . ( 6 ) . رسالهء سرگذشت ، پيشين . ( 7 ) . آشتيانى ، مقدمهء المسائل القدسيه ملاصدرا ، صفحهء 3 .